नवी दिल्ली (२८ जुन २०२६) - डॉक्टर दिनाच्या पूर्वसंध्येला आयोजित विशेष परिषदेत केंद्रीय विज्ञान व तंत्रज्ञान, पृथ्वी विज्ञान तसेच पंतप्रधान कार्यालय, कार्मिक, अणुऊर्जा आणि अंतराळ राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी भारतातील आरोग्य क्षेत्रातील भविष्यातील बदलांचा वेध घेत अचूक वैद्यकशास्त्र (Precision Medicine), जीन थेरपी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) यांच्या साहाय्याने भारत जागतिक आरोग्य क्षेत्रात नेतृत्व करण्याच्या दिशेने वेगाने वाटचाल करत असल्याचे सांगितले.

स्वतः प्रख्यात मधुमेहतज्ज्ञ असलेल्या डॉ. सिंह यांनी भारताची आनुवंशिक विविधता, सक्षम वैज्ञानिक यंत्रणा आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान ही देशाची सर्वात मोठी ताकद असल्याचे नमूद केले. भारतीय रुग्णांसाठी भारतीय माहितीच्या आधारे उपचार विकसित करण्याची संधी भारताकडे असून त्यातून परवडणारी आणि रुग्णकेंद्रित आरोग्यसेवा विकसित होईल, असे ते म्हणाले.

त्यांनी सांगितले की, जीनोम इंडिया मिशन अंतर्गत आतापर्यंत १० हजारांहून अधिक नागरिकांचे जीनोम सिक्वेन्सिंग पूर्ण झाले असून जगातील सर्वात मोठ्या जीनोमिक डेटाबेसपैकी एक तयार होत आहे. यामुळे आनुवंशिक विकार, दुर्मिळ आजार आणि वैयक्तिक उपचारपद्धतींवरील संशोधनाला मोठी चालना मिळणार आहे.

भारतातील संशोधकांनी हिमोफिलियासाठी स्वदेशी जीन थेरपीचे यशस्वी प्रदर्शन केले असून जीन थेरपी आणि अणुवैद्यक (Nuclear Medicine) ही भविष्यातील आरोग्यसेवेची महत्त्वाची क्षेत्रे ठरणार असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

आरोग्य क्षेत्रात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर झपाट्याने वाढत असून रोगनिदान, जीनोम विश्लेषण, वैद्यकीय शिक्षण आणि टेलिमेडिसिनमध्ये त्याचा प्रभावी उपयोग होत आहे. त्यामुळे तज्ज्ञ डॉक्टरांची सेवा दुर्गम भागातील रुग्णांपर्यंतही पोहोचत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

टाटा मेमोरियल सेंटरसारख्या संस्थांमार्फत कर्करोग उपचारासाठी अणुवैद्यक क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण संशोधन सुरू असून भारतात स्वदेशी औषध संशोधनालाही गती मिळत असल्याचे त्यांनी सांगितले. औषध-प्रतिरोधक संसर्गावरील पहिल्या स्वदेशी प्रतिजैविक औषधाच्या विकासाचा उल्लेख करत त्यांनी भारताची संशोधन क्षमता अधोरेखित केली.

बायो-ई३ धोरण, बायो-राइड मिशन आणि वाढत्या जैवतंत्रज्ञान परिसंस्थेमुळे संशोधन संस्था, स्टार्टअप आणि उद्योग यांच्यातील सहकार्य अधिक मजबूत होत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. वैद्यकीय उपकरण निर्मितीतही भारत जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक बनत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

आयुष्मान भारत योजनेमुळे कोट्यवधी नागरिकांना आर्थिक संरक्षण मिळत असून सरकारी वैद्यकीय महाविद्यालये, डिजिटल हेल्थ नेटवर्क आणि टेलिमेडिसिनमुळे गुणवत्तापूर्ण आरोग्यसेवा अधिक व्यापक होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

मधुमेह, कर्करोग आणि फॅटी लिव्हरसारख्या असंसर्गजन्य आजारांचे वाढते प्रमाण लक्षात घेता प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवा, नियमित तपासणी आणि जनजागृतीला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याचे आवाहन त्यांनी केले.

विज्ञान, नवकल्पना आणि सरकार-शैक्षणिक संस्था-उद्योग यांच्या संयुक्त प्रयत्नांच्या बळावर भारत पुढील पिढीच्या आरोग्यसेवेत जागतिक नेतृत्व करेल, असा विश्वास व्यक्त करत डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी स्वदेशी संशोधनावर आधारित परवडणारी आणि जागतिक दर्जाची आरोग्यसेवा उपलब्ध करून देणे हेच विकसित भारताचे ध्येय असल्याचे सांगितले.

Source - PIB